Wolność religijna w nauczaniu papieża Franciszka wobec wybranych wyzwań współczesnego świata

Allen, J.L. (2015). Globalna wojna z chrześcijanami. Wstrząsający obraz współczesnych prześladowań. Kraków: WAM.
  Google Scholar

Babiński, J. (2009). Interpretacje ratyzbońskiego przemówienia Benedykta XVI. Studia Gdańskie, XXIV, 85-95.
  Google Scholar

Baran, T. (2020). Deklaracja o Powszechnym Braterstwie na tle posoborowego dialogu chrześcijaństwa z islamem, ACTA ERASMIANA, XIX, 115-131.
  Google Scholar

Baranowska, A. (2010). Fundamentalizm jako reakcja na globalną zmianę, ACTA UNIVERSITATIS WRATISLAVIENSIS, 3210, 75-82.
  Google Scholar

Benedykt, XVI. (2007). Encyklika Spe salvi Ojca Świętego Benedykta XVI o nadziei chrześcijańskiej, Accessed at: https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/pl/encyclicals/documents/hf_ben-xvi_enc_20071130_spe-salvi.html (2025, 08.12).
  Google Scholar

Beźnic, S. (2012). Ekstremizm czy radykalizm religijny – kryteria identyfikacji z perspektywy kultury, dominującej, in: I. Borowik (eds.), W poszukiwaniu ciągłości i zmiany. Religia w perspektywie socjologicznej (317-334), Kraków: Nomos.
  Google Scholar

Bianchi, E. (2000). Radykalizm chrześcijański [D. Stanicka-Apostoł, transl.], Tyniec: Wydawnictwo Benedyktynów.
  Google Scholar

Bielanowska, J. (n.d.). Fundamentalizm, Laboratorium wolności religijnej, Accessed at: https://laboratoriumwolnosci.pl/slownik/fundamentalizm/ (2025,14,07).
  Google Scholar

Bielecki, M. (2014). Wolność religijna, in: A. Mezglewski, Leksykon prawa wyznaniowego. 100 podstawowych pojęć (513-520). Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck.
  Google Scholar

Cox, C. 2015. Wolność religijna: prawo osierocone, in: J.M. di Falco, T. Radcliffe, A. Riccardi, Czarna księga prześladowań chrześcijan w świecie (52-68) [B. Baran, J. Gorecka-Kalita, M. Szwec-Osiecka, transl.]. Poznań: Rebis,
  Google Scholar

Czupryński, W. (2017). Społeczno-kulturowy i religijny wymiar globalizacji w życiu współczesnej rodziny, Teologia Praktyczna, 18, 147–162. https://doi.org/10.14746/tp.2017.18.11
DOI: https://doi.org/10.14746/tp.2017.18.11   Google Scholar

Dziuban, A. (2008), System religijny w dobie globalizacji. Inkluzja i fundamentalizm z perspektywy teorii systemowej Niklasa Luhmanna, Poznańskie Studia Teologiczne, 22, 319-336. https://doi.org/10.14746/pst.2008.22.20
DOI: https://doi.org/10.14746/pst.2008.22.20   Google Scholar

Draguła, A. (2010). Ocalić Boga. Szkice z teologii sekularyzacji, Warszawa: Wydawnictwo Więź.
  Google Scholar

Dudek, K. (2024). Bp Martinelli: dokument o braterstwie otworzył zupełnie nowe perspektywy. Accessed at: https://www.vaticannews.va/pl/kosciol/news/2024-02/bp-martinelli-dokument-o-braterstwie.html (2025,06,19).
  Google Scholar

Feliciani ,G. (2017). Wolność religijna w nauczaniu Jana Pawła II, Studia z Prawa Wyznaniowego, 4 (72), s. 57-71. https://doi.org/10.31743/sp.294
DOI: https://doi.org/10.31743/sp.294   Google Scholar

Filipkowski, J. (2012). Radykalizm religijny. W: Encyklopedia Katolicka, 16, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 112-113.
  Google Scholar

Franciszek. (2014). Adhortacja Apostolska, EVANGELII GAUDIUM. O głoszeniu Ewangelii we współczesnym świecie. Accessed at: https://www.vatican.va/content/francesco/pl/apost_exhortations/documents/papa-francesco_esortazione-ap_20131124_evangelii-gaudium.html (2025,06,14).
  Google Scholar

Franciszek. (2014a). Orędzie na światowy Dzień Pokoju 1 stycznia. Braterstwo podstawą i drogą pokoju, L’Osservatore Romano, 1, 4-10.
  Google Scholar

Franciszek. (2014b). Budowanie pokoju wiąże się z uznaniem prawa do wolności religijnej dla wszystkich. Audiencja dla uczestników sesji plenarnej Papieskiej Rady ds. Dialogu Międzyreligijnego (28.11), L’Osservatore Romano, 1, 31-33.
  Google Scholar

Franciszek. (2014c). Wolność religijna dla wierzących. Rozważania przed modlitwą Anioł Pański w święto św. Szczepana (26.12), L’Osservatore Romano, 2, 33.
  Google Scholar

Franciszek. (2014d). Budowanie pokoju wymaga poszanowania wolności i godności wszystkich. Przemówienie podczas wizyty u prezydenta Izraela (26.05), L’Osservatore Romano, 6, 23-24.
DOI: https://doi.org/10.1088/2058-7058/26/05/30   Google Scholar

Franciszek. (2014e). Nie można akceptować prześladowań z powodu wiary. Przemówienie do uczestników kongresu poświęconego wolności religijnej i prawu międzynarodowemu (20.06.2014), L’Osservatore Romano, 7, 13-14.
  Google Scholar

Franciszek. (2014f). Najważniejsza jest godność człowieka. Spotkanie z przedstawicielami świata pracy i przedsiębiorcami regionu Molise na Uniwersytecie w Campobasso (05.06.2014), L’Osservatore Romano, 7, 35-36.
  Google Scholar

Franciszek. 2014g, Pokojowe współistnienie różnych religii jest możliwe. Spotkanie z przedstawicielami rządu i władzy państwowej w pałacu prezydenckim w Tiranie (21.09.2014), L’Osservatore Romano, 10, 10-11.
  Google Scholar

Franciszek. (2014h). Prawdziwa religia jest źródłem pokoju a nie przemocy. Spotkanie ze zwierzchnikami innych religii i wyznań w Albanii, L’Osservatore Romano, 10, 14-15
  Google Scholar

Franciszek. (2014i). Przemówienie Papieża Franciszka w Parlamencie Europejskim (25.11.2014), Accessed at: https://www.vatican.va/content/francesco/pl/speeches/2014/november/documents/papa-francesco_20141125_strasburgo-parlamento-europeo.html (2025,06,16).
  Google Scholar

Franciszek. (2014j). Przemówienie Papieża do Rady Europy w Strasburgu (25.11.2014),Accessed at: https://www.vatican.va/content/francesco/pl/speeches/2014/november/documents/papafrancesco_20141125_strasburgo-consiglio-europa.html (2026,03,24).
  Google Scholar

Franciszek. (2015a). Homilia Papieża Franciszka podczas kanonizacji św. Józefa Vaz Colombo, Galle Face Green, 14 stycznia 2015. Accessed at: https://www.vatican.va/content/francesco/pl/homilies/2015/documents/papa-francesco_20150114_srilanka-filippine-omelia-canonizzazione.html (2025,06,16).
  Google Scholar

Franciszek. (2015b). Przemówienie Papieża Franciszka podczas spotkania z władzami i korpusem dyplomatycznym Manila, Pałac Malacañang (16 stycznia 2015). Accessed at: https://www.vatican.va/content/francesco/pl/speeches/2015/january/documents/papa-francesco_20150116_srilanka-filippine-incontro-autorita.html (2025,06,16).
  Google Scholar

Franciszek. (2015c). Przemówienie w Kongresie USA (24.09.2015). Accessed at: https://deon.pl/kosciol/serwis-papieski/przemowienie-franciszka-w-kongresie-usa,364723https://www.vatican.va/content/francesco/pl/speeches/2015/september/documents/papa-francesco_20150926_usa-liberta-religiosa.html (2025,06,17).
  Google Scholar

Franciszek. (2015d) Przemówienie Ojca Świętego podczas spotkania na rzecz wolności religijnej Independence National Historical Park Filadelfia (26.09.2015). Accessed at: https://www.vatican.va/content/francesco/pl/speeches/2015/september/documents/papa-francesco_20150926_usa-liberta-religiosa.html (2025,06,17).
  Google Scholar

Franciszek. (2015e). Przemówienie Ojca Świętego podczas spotkania z przedstawicielami Organizacji Narodów Zjednoczonych, Siedziba ONZ Nowy York (25.09.2015). Accessed at: https://www.vatican.va/content/francesco/pl/speeches/2015/september/documents/papa-francesco_20150925_onu-visita.html (2025,06,17).
  Google Scholar

Franciszek. (2015f). Wolność religijna jest prawem niezbywalnym. Rozważania przed modlitwą Anioł Pański w święto św. Szczepana (26.12), L’Osservatore Romano, 1, 14-15.
  Google Scholar

Franciszek. (2015g). Kościół uczy braterstwa z innymi. Msza św. W wojskowej bazie Lotniczej Nu Guazu w Asunción, L’Osservatore Romano, 9, 38-39.
  Google Scholar

Franciszek. (2016a). Świat braci różnych kultur, religii i tradycji. Homilia podczas Mszy św. Wieczerzy Pańskiej, L’Osservatore Romano, 9, 8-9.
  Google Scholar

Franciszek. (2016b). Nowe pragnienie braterstwa. Przemówienie podczas spotkania z Katolikosem-Patriarchą całej Gruzji Eliaszem II, L’Osservatore Romano, 10, 18-19.
  Google Scholar

Franciszek. (2017). Nie dla nienawiści w imię Boga. Przemówienie do uczestników międzynarodowej konferencji w sprawie pokoju w Al.-Azhar, L’Osservatore Romano, 5, 5-6.
  Google Scholar

Franciszek. (2019). Dokument o ludzkim Braterstwie dla pokoju światowego i współistnienia. Accessed at: https://www.vatican.va/content/francesco/pl/travels/2019/outside/documents/papa-francesco_20190204_documento-fratellanza-umana.html
  Google Scholar

Franciszek. (2019a). Katecheza wygłoszona podczas audiencji generalnej w Watykanie (06.02.2019), L’osservatore Romano, 2, 11-16.
  Google Scholar

Franciszek. (2019b). Przemówienie podczas spotkania międzyreligijnego w Founder’s Memorial w Abu Zabi (04.11.2019), L’osservatore Romano, 2, 5-8.
  Google Scholar

Franciszek. (2019c). List »Humana Communitas« z okazji 25. Rocznicy powstania Papieskiej Akademii »Pro Vita«. Braterstwo nową granicą chrześcijaństwa, L’osservatore Romano, 2, 45-49.
  Google Scholar

Franciszek. (2019d). Przemówienie do narodu, do władz, do przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego i do korpusu dyplomatycznego. Dialog i współpraca przeciwstawne fundamentalizmowi (30.03.2019), L’osservatore Romano, 2, 20-22.
  Google Scholar

Franciszek. (2019e). Homilia podczas Mszy św. W Zayed Sports City w Abu Zabi. Niech wasze wspólnoty będą oazami pokoju (05.02.2019), L’osservatore Romano, 2, 9-10.
  Google Scholar

Franciszek. (2020). Encyklika Fretteli. Tutti Ojca Świętego Franciszka o Braterstwie i przyjaźni społecznej. Accessed Accessed at: https://www.vatican.va/content/francesco/pl/encyclicals/documents/papa-francesco_20201003_enciclica-fratelli-tutti.html (2025,06,17).
  Google Scholar

Franciszek. (2021a). Braterstwo nowym wyznacznikiem ludzkości (04.02), L’osservatore Romano, 3, 4-5.
  Google Scholar

Franciszek. (2021b.) Do źródeł braterstwa i humanizmu (06.12), L’osservatore Romano, nr 12, s. 4.
  Google Scholar

Franciszek. (2022). Transcendencja i braterstwo fundamentami wspólnego dziedzictwa duchowego (15.09), L’osservatore Romano, 9, 23-25.
  Google Scholar

Fromm, E. (1966) Szkice z psychologii religii [J. Prokopiuk, trans.], Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza.
  Google Scholar

Giddens, A. (2000). Runaway world: How globalisation is reshaping our lives. London: Routledge.
  Google Scholar

Giuseppi, Testut S. (2017). Franciszek z Asyżu prorok ekstremalny. Warszawa: PROMIC.
  Google Scholar

Glombik, K. (2005). Chrześcijanin wobec globalizacji, Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne, 38 (2), 410-420.
  Google Scholar

Gryz, K. (2020). Wolność-prawda-sumienie. Antropologiczne uwarunkowania moralności w encyklice św. Jana Pawła II Veritatis splendor, Analecta Cracoviensia, 52, 133-145. DOI: https://doi.org/10.15633/acr.4048
DOI: https://doi.org/10.15633/acr.4048   Google Scholar

Jan Paweł II. (1988). Wolność religijna warunkiem pokojowego współżycia. Accessed at: https://papiez.wiara.pl/doc/378715.Wolnosc-religijna-warunkiem-pokojowego-/2#goog_rewarded(2025,05,29).
  Google Scholar

Karasiński, W. (2007). Pojęcie wolności religijnej w nauczaniu Jana Pawła II podczas pielgrzymek do ojczyzny, Studia Wrocławskie, 10, 201-212.
  Google Scholar

Katechizm Kościoła Katolickiego. (2009). (ed. II), Poznań: Pallottinum.
  Google Scholar

Kmieć, M. (2020). Niezmienność nauczania Kościoła Katolickiego o wolności religijnej, Chrześcijaństwo-Świat-Polityka, 24, 167-190. DOI: 10.21697/CSP.2020.24.1.25
DOI: https://doi.org/10.21697/CSP.2020.24.1.25   Google Scholar

Kubacki, Z. (2024). The Reception of the Document on Human Fraternity for World Peace and Living Together in the Catholic Church, Studia Bobolanum, 35(3), 31-44. DOI:10.5604/01.3001.0054.7048
DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.7048   Google Scholar

Kućko, W. (2020) Braterstwo w nauczaniu papieża Franciszka, Collectanea Theologica, 3, 123-162. DOI http://doi.org/10.21697/ct.2020.90.3.06
DOI: https://doi.org/10.21697/ct.2020.90.3.06   Google Scholar

Łuszczak, M. (2017). Rola nowych technologii w ewolucji globalizacji, Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, 217, 5-15.
  Google Scholar

Mariański, J. (2002). Sekularyzacja, in: M. Rusecki i in. (eds.), Leksykon teologii fundamentalnej (1089–1092). Lublin–Kraków: Wydawnictwo M.
  Google Scholar

Mariański, J. (2007). Globalizacja i kościoły – sprzymierzeńcy czy konkurenci?, in: M. Libiszowska-Żółtkowska (eds.), Religia i religijność w warunkach globalizacji (105-126). Kraków: NO- MOS.
  Google Scholar

Millière, G. (2024). Rosnące zagrożenie dla Francji, REUNION 69. Accessed at: https://dzismis.com/2024/07/14/rosnace-zagrozenie-dla-francji/ (2025,06,12).
  Google Scholar

Menke, M. (2016). Otázky náboženské svobody ve vyjádřeních dvou posledních papežů, Studia Theologica 18, (2), 119-134.
DOI: https://doi.org/10.5507/sth.2016.020   Google Scholar

Napiórkowski, A. (2013). Współczesny sekularyzm a teologia sekularyzacji jako wyzwania dla wiary, Teologia Praktyczna, 14, 17-39. https://doi.org/10.14746/tp.2013.14.02
DOI: https://doi.org/10.14746/tp.2013.14.02   Google Scholar

Napieralski, A. (2020). Wizja Kościoła w ujęciu Papieża Franciszka, Studia Nauk Teologicznych PAN, 15, 33-57. DOI 10.31743/snt.5912
DOI: https://doi.org/10.31743/snt.5912   Google Scholar

Paleczny, T. (2008a). Socjologia tożsamości, Kraków: Oficyna Wydawnicza AFM. Accessed at: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://repozytorium.uafm.edu.pl/server/api/core/bitstreams/c5e11762-1663-4f51-87ca-685c886927dd/content (2025,06,11).
  Google Scholar

Paleczny, T. (2008b). Typy tożsamości kulturowej a proces globalizacji, 65-74. Accessed at: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/45f9758f-99a9-4432-bda1-b5ffce05d302/content (2025,06,10).
  Google Scholar

Perzyński, A. (2025). Recepcja „Dokumentu o ludzkim braterstwie” (2019), Collectanea Theologica, 95 (2), s. 391–410. https://doi.org/10.21697/ct.2025.95.2.06
DOI: https://doi.org/10.21697/ct.2025.95.2.06   Google Scholar

Płoski, T. (2009). Wolność sumienia i wyznania w warunkach izolacji więziennej, Studia Prawnoustrojowe, 9, 55-76.
  Google Scholar

Ryczan, K. (2007). Globalizacja w nauczaniu społecznym Kościoła, in: M. Libiszowska-Żółtkowska (red.), Religia i religijność w warunkach globalizacji (95-104). Kraków: NOMOS.
  Google Scholar

Schreiber, K. (2014). Religia jako element „zwrotu kulturowego” w stosunkach międzynarodowych, in: A. M. Solarz, H. Schreiber (eds.), Religia w stosunkach międzynarodowych (51-67). Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323520313.pp.7-24   Google Scholar

Skrzypczak, R. (2020). Deklaracja o wolności religijnej Dignitatis humanae,. Laboratorium wolności religijnej. Accessed at: [dostęp: 29.01.2025].
  Google Scholar

Sobór Watykański II. (2002). Deklaracja o wolności religijnej Dignitatis humanae, W: Sobór Watykański II. Konstytucje. Dekrety. Deklaracje. Tekst polski, Poznań: Pallottinum , 414–426.
  Google Scholar

Sporek, T. (2015). Proces globalizacji we współczesnej gospodarce światowej, EKONOMIA XXI WIE- KU, 1(5), 47-67. doi:10.15611/e21.2015.1.03
DOI: https://doi.org/10.15611/e21.2015.1.03   Google Scholar

Szulist, J. (2021). Zasada prawdy w nauczaniu społecznym Benedykta XVI, Studia Gdańskie, 42, s. 133–144. https://doi.org/10.26142/stgd-2018-009
  Google Scholar

Tibi, B. (1997). Fundamentalizm religijny, Warszawa: PWN.
  Google Scholar

Wąski, L. (2015). Zasada wolności religijnej w Deklaracji o wolności religijnej Dignitatis humanae Soboru Watykańskiego II, Analecta Cracoviensia, 47, 81–96. DOI: http://dx.doi.org/10.15633/acr.1751
DOI: https://doi.org/10.15633/acr.1751   Google Scholar

Warczok, T. (2010). Symbol, czas, struktura. Fundamentalizm religijny jako odpowiedź na globalizację, Górnośląskie Studia Socjologiczne. Seria Nowa, 1, 117-132.
DOI: https://doi.org/10.31261/GSS_SN.2010.01.08   Google Scholar

Wawrzyńczyk, R. (2018). Prześladowania religijne irańskich Jazydów przez Państwo islamskie. Przyczyny, przebieg, odpowiedzialność wspólnoty międzynarodowej za ukaranie sprawców, Studia z Prawa Wyznaniowego, 21, 345-367. https://doi.org/10.31743/spw.201
DOI: https://doi.org/10.31743/spw.201   Google Scholar

Vanney, A., (n.d.) Sekularyzacja i sekularyzm, in: Laboratorium Wolności Religijnej. Accessed at: https://laboratoriumwolnosci.pl/slownik/sekularyzacja-i-sekularyzm/ (2025,06,13).
  Google Scholar

Zachara, M. (2014). Religia w globalnej wiosce, in: A. M. Solarz, H. Schreiber (eds.), Religia w stosunkach międzynarodowych (77-91). Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
  Google Scholar

Zarębski, Z. (2025). Pedagogia pokoju w nauczaniu papieża Franciszka, Teologia i Człowiek, 70 (2), 135–152. http://dx.doi.org/10.12775/TiCz.2025.016
DOI: https://doi.org/10.12775/TiCz.2025.016   Google Scholar

Zgromadzenia, Ogólnego ONZ. (1948) Powszechną Deklarację Praw Człowieka. Accessed at: https://www.amnesty.org.pl/wpcontent/uploads/2016/04/Powszechna_Deklaracja_Praw_Czlowieka.pdf(29,01,2025).
  Google Scholar